Արմինֆո. Մի խումբ հայ առաքելական եւ կաթոլիկ առաջնորդներ կոչ են անում Հռոմի Պապ Լեւոն XIV-ին դիմել Ադրբեջանում պահվող արցախցի առնվազն 23 հայ բանտարկյալների ազատ արձակման խնդրանքով՝ վկայակոչելով նրանց վիճակի վատթարացումը և Լեռնային Ղարաբաղում քրիստոնեական ժառանգության ոչնչացումը:
Ուղերձը, որը հրապարակվել է The Christian Post պարբերականում, հղվել է Սուրբ ծնունդին ընդառաջ և ձերբակալվածներին նկարագրում է որպես 2023 թվականի սեպտեմբերին Ադրբեջանի կողմից տարածաշրջանի հայ բնակչության էթնիկ զտումների զոհեր։ Ուղերձն ստորագրած ավելի քան մեկ տասնյակ անձանց թվում են Նյու Յորքի Հռոմի կաթոլիկ արքեպիսկոպոսությունից պաշտոնաթող կարդինալ Թիմոթի Դոլանը և Ամերիկայի Հայ Առաքելական Եկեղեցու Արևելյան առաջնորդարանից արքեպիսկոպոս Անուշավան Տանիելյանը:
Հրապարակման մեջ հիշեցվում է, որ Լեռնային Ղարաբաղը 1991թվից առավելապես հայկական է եղել բնակչությամբ և ինքնակառավարվել է, թեև մնացել է Ադրբեջանի միջազգայնորեն ճանաչված մաս: 2023 թվականին Բաքվի ռազմական արշավի ընթացքում՝ ամիսներ տևած ռազմական շրջափակումից հետո հաշված օրերի ընթացքում, ավելի քան 120 000 էթնիկ հայեր ստիպված են եղել փախչել ՝ վերջ դնելով անկլավի փաստացի անկախության երեք տասնամյակներին:
Նշվում է նաև, որ շվեյցարական "Քրիստոնեական համերաշխություն Ինթերնեշնլ" կազմակերպության տվյալներով, Բաքվում պահվում է մոտ երկու տասնյակ մարդ, հիմնականում, նախկին բարձրաստիճան պաշտոնյաներ, որոնք դատարանի առջև են կանգնում փակ դռների հետևում ՝ առանց անաչառ իրավաբանական օգնության հասանելիության կամ իրենց դեմ ապացույցներին ծանոթանալու հնարավորության: Եվրախորհրդարանը նախազգուշացրել է, որ պատանդները ենթարկվում են շինծու դատաստանի:
"Նրանց՝ ընտանիքների հետ շփումը, առանց այն էլ սահմանափակ, վատացել է այն բանից հետո, երբ Ադրբեջանը երկրից վտարել է Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեին։ Նրանց քրիստոնեական հավատը և նրանց արժանապատվությունը ՝ որպես մարդիկ, ճնշվում են", - ասվում է նամակում։
Նամակը ստորագրողները հայտարարել են, որ այդ տղամարդիկ ՝ ռազմագերիները, Ադրբեջանի կողմից Լեռնային Ղարաբաղի գրավումից հետո մինչ օրս անհետ կորած համարվող մոտ 80 անձանց թվում են: Նրանք մտահոգություն են հայտնել այն առնչությամբ, որ այդ գերիներին մերժվում է կապի միջոցների և հիմնական իրավական երաշխիքների հասանելիությունը, ինչպես նաև նրանց քրիստոնեական հավատը խախտվում է կալանավայրերում:
Նամակում հիշատակվել են տեղեկություններ այն մասին, որ Ադրբեջանը ոչնչացրել է հայկական պատմական եկեղեցիներ ու վանքեր՝ Իրաքում և Սիրիայում Իսլամական պետության գործողություններին գերազանցող մասշտաբներով: Հեղինակները դա անվանել են տարածաշրջանում քրիստոնեության գրեթե 2000-ամյա պատմության ոչնչացման արշավի մի մաս:
"Ադրբեջանի արշավը դուրս է գալիս ողջերի բանտարկության շրջանակներից և ներառում է ամենասուրբ ժառանգության ոչնչացումը ։ Վերջին փաստաթղթերը ցույց են տալիս, որ Ադրբեջանը Լեռնային Ղարաբաղում համակարգված ավելի շատ քրիստոնեական հուշարձաններ ու եկեղեցիներ է ոչնչացրել, քան ԻԼԻՊ-ը՝ Իրաքում եւ Սիրիայում. դա գրեթե երկու հազարամյա քրիստոնեական քաղաքակրթության ոչնչացում է, ներառյալ միջնադարյան եկեղեցիները, վանքերն ու անթիվ սրբավայրերը", - ասված է նամակում:
Նամակը ստորագրողների թվում են նաև Հյուսիսային Ամերիկայի Հայ Եկեղեցու Արևելյան թեմի առաջնորդ Մեսրոպ եպիսկոպոս Պարսամյանը, Մելքիտեի կաթոլիկ եկեղեցու եպիսկոպոս Ֆրանսուա Բեյրութին և Ընդդեմ հակասեմիթության կաթոլիկների կոալիցիայից՝ Սիմոնա Ռիզկալան:
2024 թվականի մայիսին ՄԱԿ-ի Խոշտանգումների դեմ կոմիտեն մտահոգություն էր հայտնել Ադրբեջանում հայերի խոշտանգումների, կամայական ձերբակալությունների և դատական հետապնդումների մեղադրանքների վերաբերյալ, եզրակացնելով, որ ահաբեկչության մեղադրանքով 23 հայերի ձերբակալությունը բավարար իրավական երաշխիքներ չի ունեցել։
2023 թվականի նոյեմբերին հրապարակված նախնական վճռով Միջազգային դատարանը պարտավորեցրել է Ադրբեջանին ապահովել տեղահանված հայերի անվտանգ վերադարձը և զերծ մնալ այնպիսի գործողություններից, որոնք կարող են խոչընդոտել այդ գործընթացին, ներառյալ ձերբակալումը կամ խոչընդոտումը:
Մարտի 3-ին ՄԱԿ-ի Մարդու իրավունքների գերագույն հանձնակատար Ֆոլկեր Թյուրկը կոչ է արել անհապաղ ազատ արձակել էթնիկ հայերին և Ադրբեջանի կողմից բոլոր ձերբակալվածներին, այդ թվում ՝ ռազմական գործողությունից հետո:
Կաթոլիկ և հայ կրոնական առաջնորդները նաև վկայակոչել են Լեւոն Պապի կողմից վերջերս հայ նահատակ Սուրբ Իգնատիոս Մալոյանի սրբադասումը ՝ որպես Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցու ՝ հայերի հետ անփոփոխ համերաշխության նշան: Նրանք հիշատակել են Պապի ավելի վաղ արած հայտարարությունն այն մասին, որ հայերը "քարի մեջ խաչ են փորագրում ՝ որպես իրենց հաստատուն և անսասան հավատքի նշան"։
Նրանք պնդել են, որ ներկայիս իրավիճակը պահանջում է Սուրբ Աթոռի միջամտություն՝ հաշվի առնելով նրա բարոյական հեղինակությունն ու Բաքվի հետ դիվանագիտական կապերը: Նամակում կոչ էր արվում Լեւոն Պապին անձամբ հանդես գալ գերիների ազատ արձակման օգտին, քանի որ նման կոչը կարող է օգնել վերջ տալ ընտանիքների տառապանքներին, որոնք դեռ սպասում են իրենց սիրելիների մասին լուրերի:
Խումբը դիմել է Հռոմի Պապին՝ Սուրբ ծննդյան նախօրեին միջոցներ ձեռնարկելու խնդրանքով՝ այն անվանելով գթասրտության և վերամիավորման ժամանակ:
Քաղաքագետ․ Նոր իրավիճակում պաշտոնական Երևանը կարող է Բաքվին առաջարկել խաղաղության գործընթացը շարունակել առանց ՀՀ սահմանադրության շուրջ հանրաքվեի
Հայ փորձագետ․ Ժամանակակից աշխարհաքաղաքական մրցակցությունը տեղափոխվում է տարածքների վերահսկումից դեպի ենթակառուցվածքային հոսքերի վերահսկում
Փորձագետ. Քաղաքների կայուն զարգացման համար անհրաժեշտ է ընդլայնել որոշումների կայացմանը բնակիչների մասնակցության մեխանիզմները
Քաղաքական գործիչ․ Հայաստանի երրորդ նախագահի հայտարարությունն ընդդիմությանը կարող է զրկել Փաշինյանին իշխանությունից զրկելու միակ քաղաքական հիմքից
"Ժառանգություն". ժամանակն է, որ Հայաստանի ընդդիմությունը ժողովրդին ներկայացնի իրավատեր այլընտրանք՝ լայն-քաղաքական ու վերկուսակցական, հավաքական նորովի առաջնորդությամբ
ԿԸՀ-ն չեզոքացրեց ԲՀԿ-ին. Ընտրությունների քվեարկության արդյունքներով Հայաստանի խորհրդարան կանցնի երեք քաղաքական ուժ
Մոսկվա. Հայաստանում ընտրություններն ուղեկցվել են ընդդիմության նկատմամբ աննախադեպ ճնշումներով
Փորձագետ․ Անգամ ԵԱՀԿ դիտորդները Հայաստանում ընտրությունների ժամանակ բազմաթիվ խախտումներ են արձանագրել
Մոսկվան կսպասի Հայաստանի ընտրությունների պաշտոնական արդյունքներին . Պեսկով
Անտոնիո Կոշտա․ ԵՄ-ն կշարունակի խորացնել գործընկերությունը Հայաստանի հետ՝ ընդլայնելով համագործակցությունը էներգետիկայի, առևտրի և թվայնացման ոլորտներում
Իսրայելի ԱԳ նախարարը շնորհավորել է Փաշինյանին
Թուրքիայի ԱԳՆ-ը մեկնաբանել է Հայաստանի ընտրությունների արդյունքները
Զախարովա․ Միջազգային դիտորդները չեն կարողանա լռություն պահպանել՝ Հայաստանում ընտրությունների ընթացքում ողջ ժողովրդի շահերի աղաղակող ոտնահարման ֆոնին
"Ուժեղ Հայաստանը" հանդես կգա հայտարարությամբ՝ իրական հաշվարկների ավարտից հետո․ Նարեկ Կարապետյան
Ռուսաստանի սենատոր․ Ընտրությունների ժամանակ իշխող կուսակցության կողմից խախտումների վերաբերյալ ընդդիմադիր ուժերի բողոքները մնացել են անպատասխան
Հայաստանի վարչապետը շարունակում է շնորհավորանքներ ստանալ խորհրդարանական ընտրություններում տարած հաղթանակի կապակցությամբ
ԱՊՀ ՄԽՎ խորհրդի քարտուղարության ղեկավար. Հայաստանում խորհրդարանական ընտրությունների քարոզարշավի չափազանց դժվար մթնոլորտը ուղեկցվեց զանգվածային ձերբակալություններով
