Փորձագետ. Ռուսաստանի գործողությունները Հայաստանում եւ Լեռնային Ղարաբաղում, ՀԱՊԿ-ի վարքագիծը ազդել են Մոսկվայի հեղինակության վրա, ինչի արձագանքն այսօր լսվում է Աբխազիայում

Արմինֆո. Ռուսաստանի գործողությունները Հայաստանում, Լեռնային Ղարաբաղում եւ ՀԱՊԿ-ի վարքագիծն ազդել է Մոսկվայի հեղինակության վրա, հատկապես, գլոբալ Հարավի երկրներում, եւ այսօր դրա արձագանքը լսվում է Աբխազիայում։ Նման կարծիքի է ռուսաստանցի հայտնի գիտնական, իրանագետ, տարածաշրջանային հարցերի փորձագետ Կարինե Գևորգյանը։

"ՍՈՅՈՒԶՆՈՅԵ ՎԵՉԵ" ալիքի եթերում հաղորդավարի ճշգգգրտող հարցին, թե, այնուամենայնիվ, ինչ ճակատագրի կարժանանա, այսպես կոչված, "Զանգեզուրի միջանցքը"՝ Հայաստանի Սյունիքի մարզով անցնող երթուղին, որը մայրցամաքային Ադրբեջանը կկապի իր էքսկլավ Նախիջեւանի հետ, Գեւորգյանը պատասխանել է, որ այդ երթուղու շուրջ բավական հետաքրքիր իրավիճակ է ստեղծվում։

"Ակնհայտ է, որ Ռուսաստանի ղեկավարությունը շահագրգռված է "Հյուսիս-Հարավ" ՄՏՄ-ի շրջանակում ցամաքային նախագծերով, և Ադրբեջանում այդ հարցով գնացել են Մոսկվային ընդառաջ։ Մոսկվան հետաքրքրված է նաև Իրանի հետ հաղորդակցություններով, քանի որ ծովային հաղորդակցությունները բավարար չեն, նաև Աստրախանի տերմինալներն ու նավահանգիստները դեռ թույլ չեն տալիս հեռանկարային մասշտաբով ապրանքային փոխանակում ծավալել", - կարծում է քաղաքագետը։ Նա կարծում է, որ Ռուսաստանը պնդել է, առաջարկել է այդ արտատարածքային միջանցքը ստեղծել Սյունիքում, ինչի մասին բացահայտ հայտարարում են Իրանում, թեև հայերը դա չեն խոստովանում։

"Սակայն, Իրանի համար այդ երթուղին վտանգ է ներկայացնում, և հենց դա է հանդիսանում Մոսկվայի և Թեհրանի միջև ռազմավարական գործընկերության մասին համապարփակ համաձայնագրի քննարկման բանակցությունների գայթաքարերից մեկը։ Բայց դա նաեւ հասկանալի է, քանի որ Իրանը վախենում է տարածաշրջանում թուրքական ներկայության ուժեղացումից։ Եվ, ընդհանուր առմամբ, մի գնացեք գուշակի մոտ, պարզ է, որ աայդպես էլ կլինի: Թուրքիան Ադրբեջանում ներկա է, առնվազն, 2020 թվականից, և պատահական չէ, որ այդ երկրի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանն ասում էր. "Մենք հաղթել ենք Ղարաբաղում": Սա ոչ թե իրավաբանական, այլ փաստացի իրականություն է։ Բայց, պետք է նաև ասել, որ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի դրեյֆը Էրդողանից նկատելի է", - նշել է փորձագետը ։ Այդ առումով նա հիշեցրել է, որ Էրդողանն անգամ նեղացել է դրանից, եւ այդ արձագանքը երեւում էր նրա այնպիսի արտահայտություններում, ինչպիսիք են. " Այդ ինչպես, մենք ձեզ օգնեցինք ստանալ Ղարաբաղը, իսկ դուք մեզ բավարար չափով չեք աջակցում այս կամ այն հարցում":

Գեւորգյանը դա բավականին էական նրբություն է համարում,  միաժամանակ փաստելով, որ Իրանին, այնուամենայնիվ, հաջողվել է, չնայած հետխորհրդային Ադրբեջանի հետ բարդ հարաբերություններին, համաձայնագիր ստորագրել այն մասին, որ հաղորդակցությունները, ավելի ճիշտ՝ "Զանգեզուրի միջանցքը" կանցնի Իրանի տարածքով, եւ այն չի լինի արտատարածքային: "Այսինքն, այնտեղ բլոկ-պոստեր չեն տեղադրվի, քանի որ Իրանի համար Հայաստանի հետ սահմանի կորուստը արտաքին աշխարհի հետ փոխգործակցության բարդացում է Իրանի համար՝ նաև ԵԱՏՄ տնտեսական տարածքի հաետ, և՝ ոչ միայն։ Դա քաղաքական և ռազմական սպառնալիք են Իրանի համար: Դա, փաստորեն, յաթաղան է կոկորդի մոտ: Այդ պատճառով անձնական կամ էթնիկ ոչինչ, դա, պարզապես, ԻԻՀ անվտանգության հարց է", - համոզված է իրանագետը։

Նա հիշեցրել է, որ Թեհրանում բազմիցս վիրավորված հայտարարել են, որ Մոսկվայում մինչև վերջ չեն հասկանում Իրանի համար անվտանգության սպառնալիքները: "Բայց, այնուամենայնիվ, Իրանին հաջողվել է ստորագրել համաձայնագիր, որի համաձայն, կապը կհաստատվի իրանական տարածքով։ Այնպես որ, այդ հարցը վերացավ", - ասել է Գեւորգյանը։

Անդրադառնալով Հայաստանի եւ ՀԱՊԿ-ի միջեւ հարաբերությունների վատթարացմանը եւ մեկ կազմակերպության շրջանակներում համերաշխ մնալու հեռանկարներին՝ Գեւորգյանը խոստովանել է, որ Հայաստանի իշխանություններն իսկապես բոյկոտում են Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպության շրջանակում անցկացվող միջոցառումները, թեեւ Հայաստանի դեսպանը ներկա է կազմակերպության բոլոր նիստերին: "Բավականին հետաքրքի է, այնպես չէ՞", - հավելել է նա։

Միևնույն ժամանակ, քաղաքագետն անդրադարձել է այն իրավիճակին, որը ստեղծվել է Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության գոտում 2020 թվականից ի վեր՝ 44 - օրյա պատերազմ, ռուս խաղաղապահների մուտք Արցախ և, որպես հետևանք, բոլոր հայերի տխրահռչակ ելքը Լեռնային Ղարաբաղից՝ արդեն 2023 թվականի սեպտեմբերին: Այս առումով նա հիշեցրել է, որ ելքին նախորդել էր Լեռնային Ղարաբաղի 10-ամսյա համատաած շրջափակումը, որն, ընդհանուր առմամբ, նման էր այն իրավիճակին, որը միջազգային հանրությունը տեսնում է այսօր Գազայի հատվածում եւ Պաղեստինում:

 "Միանգամայն նույն սխեման։ Սովի էին մատնված ոչ միայն Արցախի խաղաղ բնակիչները, ընդ որում, անգամ սովամահ էին լինում, այլև՝ հենց ռուս խաղաղապահները, քանի որ նրանց մատակարարումը գալիս էր Հայաստանից։ Այսինքն,  նրանք հայտնվել են նույն նավակում։ Եվ, պետք է ասել, որ Մոսկվան չկարողացավ ոչինչ անել այդ շրջափակումը վերացնելու համար։ Եվ ՀԱՊԿ - ը ոչինչ չկարողացավ անել։ Դա փաստ է։ Եվ շատերը դա հասկացան այնպես, որ հանուն օպերատիվ խնդիրների օպերատիվ լուծման Թուրքիայի և Ադրբեջանի հետ համագործակցությունը Մոսկվայի առաջնահերթությունն է և հանուն դրա նա պատրաստ էր զոհաբերել իր դիրքերը Հայաստանում: Եվ նման կարծիքների դեմ փաստարկներ չկան, քանի որ անհնար է հասկանալ, թե ինչու Մոսկվան ոչինչ չձեռնարկեց այդ շրջափակումը դադարեցնելու համար ։ Եվ հետո, ինչու՞ Մոսկվան պատշաճ ուշադրություն չդարձրեց Արցախում իր խաղաղապահների մահվան վրա։ Հրեշավոր ու շատ սարսափելին այն է, որ փորձեցին թաղել այդ ամենը, բայց չկարողացան։ Եվ մինչ օրս հայտնի չէ, թե ինչ է տեղի ունեցել այնտեղ, և ինչ ներողություն է խնդրել Ադրբեջանը, ինչ փոխհատուցում է վճարել ընտանիքներին։ Այդ մասին ոչ մի հրապարակային տեղեկություն չկա", - նշել է փորձագետը։

Ընդ որում, Գևորգյանը նշել է, որ դա տեսնում և նկատում են, ընդ որում, նույնիսկ, ավելի շատ ոչ թե Հայաստանում, այլ ռուս հայրենասերները, որոնք դժգոհում են այդ հանգամանքից: "Եվ Հայաստանի տարածքում ռուս զինվորականներ տեղափոխող ուղղաթիռի խոցումը, և Լեռնային Ղարաբաղում խաղաղապահների զոհվելը և շատ ու շատ այլ բաներ։ Այստեղից էլ՝ ՀԱՊԿ հեղինակության անկումը։ Ես արդեն ասել եմ, որ Լեռնային Ղարաբաղին  առնչվող այս ողջ իրավիճակը լրջորեն ազդել է Ռուսաստանի հեղինակության վրա Դամասկոսում, Թեհրանում, Կահիրեում, Նյու Դելիում",- ասել է նա, ուշադրություն դարձնելով, որ այսօր հենց Հնդկաստանն է դարձել Հայաստանի սպառազինության հիմնական մատակարարը։

Նրա խոսքով ՝ դա լուրջ տպավորություն է թողել, այսպես ասած, գլոբալ Հարավի շատ երկրների վրա եւ պետք չէ զարմանալ Հնդկաստանի վարչապետ Նարենդրա Մոդիի պահվածքից, որն ուղեւորվել է, նախ, Մոսկվա, ապա՝ Վարշավա եւ Կիեւ։ Քաղաքագետը վստահ է, որ դրանք նույնպես Արցախի շուրջ վերոնշյալ իրադարձությունների արձագանքն են, և ինքը բնավ չի չափազանցնում իրադարձությունը: "Նյու Դելիում լուրջ ուշադրություն են դարձրել դրան, քանի որ Թուրքիան և Ադրբեջանը Պակիստանի դաշնակիցներն են։ Իսկ Պակիստանը մտնում է Թյուրքական պետությունների միության մեջ, թեեւ այնտեղ թյուրքական ոչինչ չկա, ինչպես նաեւ՝ "Թուրան" նախագծում, որը սպառնում է թե Հնդկաստանին, թեւԻրանին", - ուշադրություն է հրավիրել Գեւորգյանը։

Նա նաև կարծում է, որ դրան շատ լարված են վերաբերվել նաև Էր Ռիադում, քանի որ, մի շարք պատճառներով,  Թուրքիայի հզորացումը ձեռնտու չէ Արաբական Արևելքի երկրներին և ընկալվում է որպես սպառնալիք: Նրա խոսքով՝ Ռուսաստանում քիչ են ուշադրություն դարձրել այն հանգամանքին, որ ԱՄԷ-ի եւ Սաուդյան Արաբիայի ներկայացուցիչները լուրջ հետաքրքրություն են ցուցաբերում Հայաստանի նկատմամբ, այդ թվում ՝ պատմական մշակութային օբյեկտների վերականգնմանն աջակցելու միջոցով: Նա նաև ուշադրություն է հրավիրել այն փաստի վրա, որ ԱՄԷ պաշտպանության նախարարության խորհրդականներից մեկը ծագումով հայ է՝ Խորհրդային Հայաստանից, իսկ դա վստահության և գաղտնիության բարձր մակարդակ է:

Միաժամանակ, նա հավելել է, որ կան որոշակի նրբություններ, որոնց պետք է ուշադրություն դարձնել Լեռնային Ղարաբաղին առնչվող պատմության մեջ: Գևորգյանը վստահ է, որ Արցախի շուրջ գործընթացների շարունակությունն են նաև այսօրվա իրադարձություններն Աբխազիայում, քանի որ այնտեղ էլ Մոսկվայի նկատմամբ վստահությունը նվազել է: Քաղաքագետն ուշադրություն է հրավիրել այն հանգամանքի վրա, որ Աբխազիայի նախագահի պաշտոնակատարը խորհրդարանից հետ է կանչել Ռուսաստանի հետ սկանդալային համաձայնագիրը՝ հասարակության վրդովմունքի առնչությամբ: "Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ հայտնի իրադարձություններից հետո աբխազներն ասում են, որ իրենց ցանկանում են հանձնել Վրաստանին՝ ինչպես ղարաբաղցիներին", - եզրափակել է փորձագետը: