Արմինֆո.Ադրբեջանական ռեժիմը Լեռնային Ղարաբաղի/Արցախի հայաթափման կանխամտածված արշավ է իրականացրել:Այդ մասին, ասվում է Freedom House-ի և վեց այլ գործընկերների կոալիցիայի միջազգային փաստահավաք առաքելության կողմից այսօր հրապարակված զեկույցում:
Զեկույցում, որը հիմնված է հունիսին հրապարակված նախնական եզրակացությունների վրա, դիտարկվում է Լեռնային Ղարաբաղում բնակվող էթնիկ հայերին առնչվող իրավիճակը 2020 թվականին Լեռնային Ղարաբաղի երկրորդ պատերազմի ավարտի եւ 2023 թվականի սեպտեմբերին ադրբեջանական ռեժիմի ռազմական հարձակման միջեւ, ինչպես նաեւ այդ հարձակման հետեւանքները:
Զեկույցում բացահայտվել են Ադրբեջանի իշխանությունների կողմից Լեռնային Ղարաբաղում էթնիկ հայերի նկատմամբ մարդու իրավունքների կոպիտ խախտումների, միջազգային մարդասիրական իրավունքի խախտումների և միջազգային քրեական իրավունքի խախտումների բազմաթիվ դեպքեր ՝ արտադատական մահապատիժների, բազմամսյա շրջափակման, բռնի տեղահանության եւ մշակութային ժառանգության ու գույքի ոչնչացման քաղաքականության միջոցով ։
"Փաստագրված ապացույցները համապատասխանում են նախկին Հարավսլավիայի համատեքստում ՄԱԿ-ի փորձագետների հանձնաժողովի կողմից առաջ քաշված էթնիկ զտումների սահմանմանը։ Փաստահավաք զեկույցը նաեւ հաստատում է այն եզրակացությունը, որ Լեռնային Ղարաբաղում փաստաթղթավորված ակտերը պատերազմական եւ մարդկության դեմ ուղղված հանցագործություններ են: Զեկույցի հրապարակումը տեղի է ունեցել այն ժամանակ, երբ Բաքվում ընթանում է կողմերի 29-րդ խորհրդաժողովը (COP29) ՝ կլիմայի փոփոխության վերաբերյալ ՄԱԿ - ի ամենամյա համաժողովը", - ասվում է Freedom House-ի հաղորդագրության մեջ:
"Բաքվի ռազմական հարձակումը և շրջափակման, սովի և սպառնալիքների կիրառումը դաժան մարտավարություն էին ՝ ուղղված էթնիկ հայերին Լեռնային Ղարաբաղից հարկադրաբար դուրս մղելուն ։ Լեռնային Ղարաբաղում ադրբեջանական ռեժիմի անվերահսկելի գործողությունները վտանգավոր նախադեպ են ստեղծել ոչ ժողովրդավարական ռեժիմների համար, որոնք ուժ են օգտագործում հակամարտությունները լուծելու համար: Համաշխարհային հանրությունը պետք է ակտիվացնի իր ջանքերը մարդու իրավունքների խախտումների դեմ պայքարում, որոնց բախվում են Լեռնային Ղարաբաղից տեղահանված էթնիկ հայերը, և ապահովի մեղավորներին պատասխանատվության ենթարկելը", - ասել է Հայաստանում Freedom House-ի ներկայացուցիչ Անդրանիկ Շիրինյանը։
Իրականացված հետազոտության եզրակացությունների համաձայն, ադրբեջանական պետության գործողություններն էթնիկ զտում են՝ որպես միջոց օգտագործելով հարկադիր տեղահանությունը։
Նշվում է, որ զտումն իրականացվել է Լեռնային Ղարաբաղն իր էթնիկ հայ բնակչությունից և պատմական ու մշակութային ներկայությունից ազատելու համապարփակ, մեթոդականորեն իրագործվող ռազմավարության հիման վրա:
"Փաստաթղթավորված ապացույցները համապատասխանում են էթնիկ զտման չափանիշներին, որոնք սահմանված են ՄԱԿ-ի փորձագետների հանձնաժողովի զեկույցում, որն ուսումնասիրում է 1990-ականների սկզբին նախկին Հարավսլավիայում միջազգային հումանիտար իրավունքի խախտումները: 2023թ. սեպտեմբերին 100,000 էթնիկ հայերի տեղահանումը դարձավ բազմամյա ինտենսիվ արշավի գագաթնակետը: Ադրբեջանական պետության այս արշավը ներառում էր տարբեր ձևերով մարդու իրավունքների լայնածավալ խախտումներ էթնիկ հայ բնակչության նկատմամբ ՝ ահաբեկման և շրջափակման երկարատև մարտավարության կիրառմամբ: Նման գործողություններն անհնարին են դարձրել Լեռնային Ղարաբաղի էթնիկ հայ բնակչության համար ապրել անվտանգ և արժանապատիվ: Հայերը ենթարկվել են իրենց իրավունքների և ազատությունների բազմաթիվ խախտումների", - ասվում է զեկույցում ։
"Մշակութային իրավունքները նույնպես խախտվել են ։ Էթնիկ հայերը տուժել են նաև առանց խոշտանգումների և դաժան վերաբերմունքի ապրելու իրենց իրավունքի խախտումներից ։ Հանցագործները կանխամտածված սպանել են խաղաղ բնակիչներին, նույնիսկ՝ խաղաղապահների ներկայությամբ, և օգտվել են բացարձակ անպատժելիությունից: Սա մեծացրեց բնակչության շրջանում անապահովությունն ու վախը մինչև 2023 թվականի սեպտեմբերի զանգվածային տեղահանությունը:
Լեռնային Ղարաբաղում խախտումները շարունակվում են հայկական մշակութային և պատմական ներկայության ջնջման տեսքով ։ Սա ներառում է հայկական մշակութային հուշարձանների, եկեղեցիների, գերեզմանատների և բնակելի թաղամասերի ծրագրված կամ ավարտված ոչնչացումը", - ասվում է զեկույցում։
Զեկույցում նշվում են մի շարք քայլեր, որոնք ժողովրդավարական կառավարությունները կարող են ձեռնարկել անպատժելիության դեմ պայքարելու համար:
Այս հանձնարարականները ներառում են. "Պատասխանատվության ենթարկել անպատժելիության արարքների համար ։ Աջակցել Լեռնային Ղարաբաղի բնակչության դեմ կատարված մարդկության դեմ հանցագործությունների և պատերազմական հանցագործությունների համար հետապնդմանն ուղղված միջազգային ջանքերին, այդ թվում ՝ Միջազգային քրեական դատարան (ՄՔԴ) պետական դիմում ուղարկելու միջոցով: Կիրառել թիրախային պատժամիջոցներ, ինչպիսիք են ուղեւորությունների արգելքները և ակտիվների սառեցումը ադրբեջանցի պաշտոնյաների, ռազմական առաջնորդների և մարդու իրավունքների կոպիտ խախտումների և պատերազմական հանցագործությունների մեջ ներգրավված անձանց նկատմամբ:
Աջակցել տեղահանված էթնիկ հայերի իրավունքներին: Կոչ անել ադրբեջանական պետությանը ՝ պայմաններ ստեղծել տեղահանված հայերի Լեռնային Ղարաբաղ անվտանգ և կամավոր վերադարձի համար՝ անվտանգության հուսալի երաշխիքներով և խտրականության բացառման մասին հավաստիացումներով: Աջակցել այն նախաձեռնություններին, որոնք պաշտպանում են բռնի տեղահանվածների իրավունքները, և հանդես գալ իրավական պաշտպանության և աջակցության հուսալի ծառայությունների իրականացման օգտին: Ապահովել, որպեսզի տուժած բնակչության ձայները լսելի լինեն, և նրանց իրավունքները աջակցվեն բոլոր համապատասխան միջազգային ֆորումներում:
Պաշտպանել հայկական մշակութային ժառանգությունը: Կոչ անել Ադրբեջանին պահպանել մշակութային ժառանգության պահպանման միջազգային չափանիշները և թույլ չտալ հայկական մշակութային արժեքների հետագա ոչնչացում կամ փոփոխություն: Հանդես գալ ՄԱԿ - ի կրթության, գիտության և մշակույթի կազմակերպության (ՅՈՒՆԵՍԿՕ) և այլ համապատասխան մարմինների հետ Ադրբեջանի համագործակցության օգտին ՝ անկախ մոնիտորինգային առաքելություններին աջակցելու և այդ օբյեկտների պաշտպանության և վերականգնման վերաբերյալ միջազգային երկխոսությանը նպաստելու համար", - ասվում է զեկույցում։
Փաստահավաք առաքելության կազմում էին Freedom House-ը, Մարդու իրավունքների միջազգային գործընկերությունը (IPHR), ժողովրդավարության զարգացման հիմնադրամը (DDF), Վանաձորի Հելսինկյան քաղաքացիական ասամբլեան, "Իրավունքների պաշտպանություն առանց սահմանների" ՀԿ-ն, իրավունքի զարգացման և պաշտպանության հիմնադրամը և Truth Hounds-ը:
Առաքելության ամբողջական զեկույցում հավաքված են ապացույցներ Լեռնային Ղարաբաղի 107 համայնքներից 71-ը ներկայացնող վկաների 330 հարցումներից: Այն ընդլայնում է 2024 թվականի հունիսին հրապարակված նախնական եզրակացությունները ՝ լրացուցիչ փաստաթղթավորված ապացույցներով և 2023 թվականի սեպտեմբերին տեղի ունեցած ռազմական հարձակման, Լեռնային Ղարաբաղից էթնիկ հայերի հետագա տեղահանության և հետևանքների վերլուծությամբ, ներառյալ բնակիչների կողմից տարհանման համար օգտագործված բոլոր երթուղիների մանրամասները: Այն նաև ընդլայնում է իրավական շրջանակը և տրամադրում է հանձնարարականների համապարփակ փաթեթ:
Քաղաքագետ. Երկրի առջև ծառացած ռիսկերը հաղթահարելու համար Հայաստանը պետք է նվազեցնի ներքին լարվածության մակարդակը
Հայաստանն ու Ֆրանսիան քննարկել են ռազմավարական գործընկերության հետագա զարգացումը և ԵՄ հետ համագործակցությունը
Զատուլին․ Փաշինյանը շատ էր շտապում Ռուսաստան, քանի որ, իրականում, պարտվել է ընտրություններում
Իրավապաշտպան Ռուբեն Մելիքյանը հեռացվել է ԵՊՀ-ից
Փաշինյանին հեռացրել են "ԻՆՆՈՊՐՈՄ"-ի հյուրերի ցանկից
Զախարովա․ ԵՄ հետ մերձեցման Հայաստանի գիծը ռիսկեր է պարունակում ԵԱՏՄ անդամ երկրների տնտեսական անվտանգության համար
Ժամանակն է, որպեսզի հարավկովկասյան երկրները Հարավային Կովկասի մասին մտածեն որպես մեկ ընդհանուր տարածաշրջանի. Փաշինյան
Փաշինյան․ Հայաստանն ու Ադրբեջանը պետք է հանգիստ թողնեն միմյանց
Մոսկվան Հայաստանի հետ կապված իրավիճակում տեսնում է այն ինտեգրացիոն միավորումներին հարվածելու փորձեր, որոնց մասնակցում է ՌԴ-ն․ Ռուսաստանի նախագահի օգնական
Զախարովա․ Հայաստանը Ռուսաստանի հետ հարաբերություններն ընկալում է որպես գործիք՝ դեպի ԵՄ վերակողմնորոշումը ֆինանսապես ապահովելու համար
Հայաստանի արդարադատության նախարարն ու ԵՄ դեսպանը քննարկել են Երևանի համար վիզաների ռեժիմի ազատականացման օրակարգային հարցեր
Ադրբեջանագետ. Հայաստանի դեմ Ադրբեջանի զավթողական ծրագրերը հնարավոր են դարձել բացառապես Արցախի հարցով Փաշինյանի որոշումների արդյունքում
Զախարովա. Ռուսաստանը բողոքի նոտա է հղել Հայաստանին՝ Գյումրիի «Մայր Հայաստան» հուշահամալիրում տեղի ունեցած վանդալիզմի դեպքի կապակցությամբ
