ԱՄՆ սենատորները երկկուսակցական բանաձեւ են նախաձեռնել՝ Ադրբեջանում մարդու իրավունքների պաշտպանության պրակտիկայի մասին հաշվետվություն ներկայացնելու պահանջով

Արմինֆո. ԱՄՆ սենատորներ Էդ Մարկին եւ Բիլ Քեսիդին երկկուսակցական բանաձեւ են նախաձեռնել՝ խնդրելով հաշվետվություն ներկայացնել Ադրբեջանում մարդու իրավունքների պաշտպանության պրակտիկայի մասին՝  Արտասահմանյան օգնության մասին օրենքի 502B (c) բաժնին համապատասխան, հաղորդում է Ամերիկայի Հայ դատի հանձնախումբը:

Բանաձևը Պետքարտուղարությունից տեղեկատվություն է պահանջում Ադրբեջանում մարդու իրավունքների խախտումների մասին՝ ինչպես երկրի ներսում, այնպես էլ Լեռնային Ղարաբաղի (Արցախի) վրա երկարատև ռազմական հարձակման ժամանակ, որն անցյալ տարի հանգեցրել է այդ տարածաշրջանի ողջ բնիկ հայ բնակչության էթնիկ զտումների: Նրանց միացել են սենատորներ Մարկո Ռուբիոն, Գերի Փիթերսը, Էլիզաբեթ Ուորենը, Շելդոն Ուայթհաուսը, Բոբ Մենենդեսը և Փիթեր Ուելչը՝ որպես սկզբնական համահեղինակներ:

Ամերիկայի Հայ դատի հանձնախումբը (ANCA) համազգային գործողությունների արշավ է սկսել ՝ սենատորներին կոչ անելով դառնալ համահեղինակ եւ աշխատել Մարկի-Քեսիդի 502B օրենքի ընդունման ուղղությամբ:

Հիմնավորելով իր նախաձեռնությունը ՝ Մարկին նշել է Ադրբեջանի կառավարությանը պատասխանատվության ենթարկելու անհրաժեշտությունը։ "Ռազմական գործողությունները երբեք Լեռնային Ղարաբաղում խաղաղության և կայունության խնդրի լուծում չեն եղել։ Այս բանաձևը նպատակ ունի ճնշում գործադրել Ադրբեջանի կառավարության վրա՝ ապահովելու մարդու իրավունքների պաշտպանությունը և վերջ դնելու տարածաշրջանում էթնիկ հայերի դեմ հանցագործություններին: Մենք պետք է պաշտպանենք Լեռնային Ղարաբաղի ժողովրդի կամքը, իրավունքները և հիմնարար ազատությունները", - հավելել է նա։

Իր հերթին՝ Քեսիդին ուշադրություն է հրավիրել այն հանգամանքի վրա, որ Ադրբեջանն արդեն բուլդոզերով քանդում է սրբավայրերն ու դատարկված հայկական համայնքները: "Սրդյո՞ք սա այն երկիրն է, որտեղից Բայդենի վարչակազմը ցանկանում է Լուիզիանայից բնական գազի փոխարեն LNG մատակարարել Եվրոպա", - հարց է տվել դոկտոր Քեսիդին:

Ադրբեջանի վերաբերյալ 502B(c) հարցման Ներկայացուցիչների պալատի տարբերակը՝ H. Res.735, ներկայացվել է կոնգրեսական Ադամ Շիֆի կողմից (դեմոկրատ Կալիֆորնիայից)՝ անցյալ տարի Լեռնային Ղարաբաղի ադրբեջանական շրջափակման ժամանակ: "Վարչակազմի մշտական աջակցությունը Ալիևի ռեժիմին, որը պարբերաբար վայրագություններ և մարդու իրավունքների խախտումներ է իրականացնում, պարզապես, չի համապատասխանում մեր արժեքներին՝ որպես ամերիկացիներ։ Հաշվի առնելով սեպտեմբերի 19 - ին Արցախի դեմ Ադրբեջանի աղաղակող ռազմական գործողությունները՝ չափազանց կարևոր է, որ նախագահ Բայդենը և պետքարտուղար Բլինքենը վերանայեն մեր օգնության քաղաքականությունը", - հայտարարել է Շիֆը։ "Այս բանաձեւն ուղղված է Ադրբեջանի կողմից մարդու իրավունքների խախտումների եւ պատերազմական հանցագործությունների մասին տեղեկատվության հավաքագրմանը եւ ապագա օգնության դադարեցմանը: Որպես մարդու իրավունքները պաշտպանող երկիր՝ մենք պետք է երաշխավորենք, որ մեր արտաքին օգնությունն արտացոլում է մեր հավատարմությունը հիմնարար արժեքներին և չի նպաստում Արցախում հայ ժողովրդի դեմ հետագա բռնություններին: Այս բանաձևը քայլ է մեր միջազգային օգնությունը Միացյալ Նահանգների էթիկական չափանիշներին և շահերին համապատասխանեցնելու ուղղությամբ", - հավելել է Շիֆը։

Մարկի-Քեսիդիի նախաձեռնած բանաձևում Պետքարտուղարությունից պահանջվում է մանրամասն նկարագրել Ադրբեջանի կողմից մարդու իրավունքների լայնորեն փաստագրված խախտումները, այդ թվում ՝ ապօրինի կամ կամայական սպանությունները, ձերբակալվածների խոշտանգումները, էթնիկ հայերի տեղահանումը Լեռնային Ղարաբաղից և կրոնական ու մշակութային օբյեկտների ոչնչացումը: Սա՝ բացի մարդու միջազգայնորեն ճանաչված իրավունքների խախտումներից, այդ թվում ՝ խոսքի, հավաքների, քաղաքական կյանքին մասնակցելու և դավանանքի ազատության:

Ադրբեջանի վերաբերյալ Մարկի-Քեսիդիի 502B (c) բանաձևը հիմնված կլինի Ադրբեջանին մարդու իրավունքների խախտումների համար պատասխանատվության ենթարկելու շարունակական ջանքերի վրա, ներառյալ՝ վերջերս սենատոր Գարի Փիթերսի ղեկավարությամբ S. 3000 միաձայն ընդունումը: Արտաքին օգնության մասին օրենքի 502B(c) բաժինը վաղեմի, բայց ոչ բավարար օգտագործված օրենք է, որն արգելում է ԱՄՆ-ի օգնությունը անվտանգության ոլորտում "ցանկացած երկրի, որի կառավարությունը պարբերաբար կատարում է միջազգայնորեն ճանաչված մարդու իրավունքների կոպիտ խախտումներ": Եթե Մրակի-Քեսիդի-ի բանաձևն ընդունվի, դա կլինի առաջին դեպքը 1976 թվականից ի վեր, երբ Կոնգրեսը 502B(c) բաժնին համապատասխան հաշվետվություն է խնդրել:

502B(c) բաժինը հզոր գործիք է Կոնգրեսի վերահսկողության և ԱՄՆ ռազմական օգնության վերաբերյալ Մարդու իրավունքների վաղուց ժամկետանց ստանդարտները հաստատելու համար: Որպես արտոնյալ միջոց, սենատորները հնարավորություն ունեն հրապարակել 502B (c) հաշվետվությունը և քվեարկություն անցկացնել Սենատի դահլիճում: Բանաձևի ընդունումից հետո Պետդեպարտամենտը պետք է 30 օրվա ընթացքում հաշվետվություն ներկայացնի, որում մանրամասն նկարագրվեն երկրում մարդու իրավունքների պաշտպանության պրակտիկան և այդ խախտումները կանխելու համար Միացյալ Նահանգների կողմից ձեռնարկված քայլերը, հակառակ դեպքում, անվտանգության ոլորտի օգնությունն ինքնըստինքյան կկասեցվի, մինչև նման հայտարարություն չտրամադրվի: Պետդեպարտամենտի կողմից պահանջվող հաշվետվությունը ներկայացնելուց հետո Կոնգրեսը կարող է քվեարկել անվտանգության ոլորտի օգնությունը դադարեցնելու կամ սահմանափակելու օգտին՝ համատեղ մերժման բանաձևի միջոցով:

Քաղաքացիական հասարակության ավելի քան 25 կազմակերպություններ ողջունել են սենատորներ Մարկիի և Քեսիդիի կողմից Ադրբեջանում մարդու իրավունքների պահպանման վերաբերյալ 502B(c) հարցման նախաձեռնումը, այդ թվում՝ Amnesty International USA, Freedom House, Human Rights Foundation (HRF), Մարդու իրավունքների միջազգային ֆեդերացիան (FIDH) և այլն: