Ռուսաստանցի հայտնի վերլուծաբան Սերգեյ Մարկեդոնովն ԱրմԻնֆո-ին հարցազրույցում ամփոփում է անցնող տարվա «կովկասյան» արդյունքները, խոսում է Հարավային Կովկասի երեք ճանաչված և երեք չճանաչված հանրապետությունների ներքին և արտաքին քաղաքականությունում հիմնորոշիչ իրադարձությունների և ազդակների մասին:
Սիրիայի և գլխավորապես Ուկրաինայի լույսի ներքո՝ ղարաբաղյան և վրաց-ռուսական հակամարտությունները դադարել են նույնիսկ գլխավոր տեղերից մեկը զբաղեցնել Արևմուտք-Ռուսաստան հակասություններում: Այս առումով կարելի՞ է արդյոք ստատուս-քվոյի պահպանումը 2017 թ. կովկասյան աշխարհաքաղաքականությունը որոշող գործոն համարել:
Հարավային Կովկասը 2017 թվականին կորցրել է Արևմուտքի և Ռուսաստանի առճակատման մեջ կենտրոնական խռովարարի կարգավիճակը: Եվ եթե Ղարաբաղի շուրջ պահպանվում է 1994 թվականին հաստատված ստատուս-քվեոն, Վրաստանի մասնակցությամբ կոնֆլիկտներում պահպանվում է 2008 թ. հաստատված ուժերի դասավորությունը: Եվ դրա խարխլման ակտիվ փորձեր չեն ձեռնարկվում ինչպես տարածաշրջանի երկրների, այնպես էլ՝ արտաքին խաղացողների կողմից:
Սակայն, նույնիսկ այս պարագայում 2017 թվականը հիշվեց որպես բավական հետաքրքիր իրադարձությունների տարի՝ մասնավորապես, Հարավային Կովկասի չճանչված և մասամբ ճանաչված հանրապետությունների՝ Լեռնային Ղարաբաղի, Աբիազիայի և Հարավային Օսիայի ուղղությամբ: Ընդգծեմ, որ Կովկասի մասին թեզիսը՝ որպես հակամարտություններիով լի տարածք, որոշակի ներբերանգում է պահանջում: Եվ բոլոր այդ հակամարտությունները խիստ տարբերվում են՝ ինչպես զինված դիմակայության ինտենսիվության, այնպես էլ քաղաքական-դիվանագիտական կոնֆիգուրացիայի տեսակետից: Ղարաբաղյան հակամարտությունն ամենևին սառեցված չէ, ինչպես ընդունված է համարել, հրադադարի ռեժիմի խախտումներն այնտեղ պարբերաբար են, ըստ որում՝ բանակցային գործընթացի շարունակման լույսի ներքո: Մինչդեռ Աբխազիայում և Հարավային Օսիայում ռազմական դիմակայություն չկա: Այստեղ պետք է նշել, որ Ռուսաստանը և Արևմուտքը՝ ի դեմս ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահող երկրների, փաստորեն շատ լավ համագործակցում են ղարաբաղյան ուղղությամբ, ըստ որում՝ հակառակ գոյություն ունեցող տարաձայնությունների: Հատկանշական է, որ այդ ամենը տեղի է ունենում այն ժամանակ, երբ Աբիազիայի և Հարավային Օսիայի կարգավիճակի առնչությամբ գերտերությունների դիրքորոշումները տրամագծորեն տարբերվում են: Սակայն, չնայած Վրաստանի արևմտյան դաշնակիցների քննադատությանը Ռուսաստանի հասցեին «օկուպացիայի» և «բռնակցման» համար՝ 2008 թ. ստատուս-քվոյի փոփոխման ուղղված ջանքեր վերջիններս չեն ձեռնարկում:
Արդյո՞ ք 2017 թ. Կատալոնիայի հանրաքվեն ինչ-որ փոփոխություններ մտցրեց հետխորհրդային տարածության չճանաչված երկրներում էլեկտրոնային գործընթացների առնչությամբ եվրոպացիների մտածողությունում:
Կատալոնիայի հանրաքվեից հետո հետխորհրդային տարածության չճանաչված երկրներում էլեկտրոնային գործընթացների առնչությամբ եվրոպացիների մտածողությունում փոփոխությունների լույսի ներքո՝ պետք է նշել, որ Արևմուտքին այսօր առաջին հերթին հուզում է Ղրիմի փորձի մուլտիպլիկացիան: Եվ ընտրական գործընթացները մասամբ ճանաչված անդրկովկասյան կազմավորումներում եվրոպացի և ամերիկացի գործընկերների կողմից դիտվում են հենց այդ լույսի ներքո: Օրինակ՝ Հարավային Օսիայի ընտրություններում Անատոլի Բիբիլովի հաղթանակը շատերը դիտարկել են՝ որպես քայլ «Ղրիմ-2» սցենարի ուղղությամբ: Սակայն, դա տեղի չունեցավ, քանի որ Մոսկվան չի փորձում հետխորհրդային տարածությունում առկա իրավիճակներն ընդհանուր հայտարարի բերել: Եվ այս մոտեցումը պահպանվել է նաև 2017 թվականին:
Իսկ ի՞նչ կասեք անցնող տարում Հայաստանում, Վրաստանում և Ադրբեջանում ներքաղաքական փոփոխությունների առնչությամբ:
Հասկանալի է, որ Հայաստանում հիմնական ներքաղաքական իրադարձությունները 2017 թվականին ապրիլյան խորհրդարանական ընտրություններն էին, որոնք պարզապես ընտրական փուլի շրջանակներում հերթական արշավ չէին: Գործող Ազգային ժողովի ձևավորումը սահմանադրական բարեփոխման կարևոր փուլ էր, որը կավարտվի 2018 թվականին՝ վարչապետի, նախագահի և ԱԺ նախագահի ընտրություններով: Կարևոր է, որ նախագահին, ում լիազորություններն զգալիորեն կկրճատվեն՝ հօգուտ վարչապետի, կընտրի խորհրդարանը: Եվ նույնիսկ չնայած 2017 թ. ընտրություններին Հայաստանի հանրապետական կուսակցության հաղթանակին՝ Հայաստանում իշխանության նոր կոնֆիգուրացիայի ձևավորման ավարտը կշարունակի բավականին բարդ խնդիր մնալ:
Վրաստանում, որտեղ նույնպես սահմանադրական բարեփոխում է իրականացվում, խորհրդարանում մեծամասնություն ունեցող «Վրացական երազանքը» փաստորեն մենաշնորհացրել է Հիմնական օրենքի լրամշակման գործընթացը: Ադրբեջանը 2017 թվականին հիշվեց առաջին փոխնախագահի պաշտոնի առաջացմամբ՝ ի դեմս Իլհամ Ալիևի տիկին Մեհրիբանի: Հաշվի առնելով Ալիևայի քաղաքական և վարչական փորձը՝ որպես պատգամավոր, կուսակցաշինության ոլորտում՝ փաստորենը խոսքը վերաբերում է Ադրբեջանի նախագահի կնոջ հասարակական-քաղաքական բարձր կարգավիճակի ֆորմալացմանը: Ըստ որում, տարածշրջանի բոլոր երեք երկրում գլխավոր իրադարձությունները՝ 2018 թ. նախատեսված ընտրությունների տեսքով, առջևում են, իսկ 2017 թ. անցնող տարին քաղաքական ընտրախավերի դրանց նախապատրաստման տարի էր:
Ձեր կարծիքով, վերջերս ստորագրված Հայաստան-ԵՄ Համապարփակ և ընդլայնված գործընկերության մասին համաձայնագիրն ինչպե՞ս է անդրադարձել երկրի արտաքին քաղաքականության վրա, որը հաճախ անվանում են «Անդրկովկասում Ռուսաստանի ֆորպոստը»:
Կարծում եմ, դա Երևանի արտաքին քաղաքական հավասարակշռման մասն է:
«Հայաստանը դադարում է Ռուսաստանի գործընկերը լինել», «Երևանը հեռանում է Արևմուտք»՝ ահա ամենատարածված թեզիսներից և շահարկումներից մի քանիսը, որոնք լայնորեն տարածվում էին համաձայնագրի ստորագրման նախաշեմին, ըստ որում՝ ոչ միայն Ռուսաստանի տեղեկատվական տարածությունում: Իրականում խոսքը վերաբերել և վերաբերում է ոչ ԵՄ հետ Հայաստանի ասոցացմանը և, իհարկե, ոչ եվրոպական ինտեգրման նախագծին Երևանի մասնակցության մեկնարկին: Համաձայնագրի ստորագրմանը Հայաստանի նախապատրաստությունն ընթացել է Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովի հետ խորհրդակցությամբ և, համապատասխանաբար, Ռուսաստանին հակադրման նպատակ չուներ: Իհարկե, առևտրի հարցերում ԵՄ նշանակությունը Հայաստանի համար թերագնահատել չենք կարող, սակայն պահպանելով Երևանի համար կարևոր գործընկերոջ հետ կապերը՝ միանշանակ անհրաժեշտ էր հաշվի առնել նաև ռազմավարական դաշնակցի շահերը: Վերջիվերջո, 2017 թ. նոյեմբերից հետո էլ Հայաստանը մնում է ՀԱՊԿ և ԵԱՏՄ անդամ, սակայն պետք է նշել, որ 2017 թ. դարձել է ոչ միայն ԵՄ, այլ նաև Իրանի հետ հարաբերությունների ամրապնդման տարի, ինչը նույնպես Երևանի արտաքին քաղաքականության դիվերսիֆիկացման կարևոր ուղղություն է:
Արդյո՞ ք 2017 թ. Ադրբեջանի չմիանալու քաղաքականության ուղղությամբ նոր միտումներ եք նկատել, մասնավորապես՝ Բաքվի եվրասիական հեռանկարների մասին լուրերի լույսի ներքո:
Ոչ: Կարող եմ ասել, որ արտաքին քաղաքական հավասարակշռման Բաքվի ուղեգիծն անփոփոխ է մնացել նաև 2017 թվականին: Խոսքը վերաբերում է ադրբեջանական ղեկավարության՝ Թուրքիայի հետ հարաբերություններն ամրապնդելու շարունակվող փորձերին՝ ղարաբաղյան հակամարտության Ադրբեջանին ձեռնտու կարգավորման հասնելու նպատակով: Այդ փորձերին Անկարան, անշուշտ, արձագանքել է, ինչի վկայություն են այդ ուղղությամբ Թուրքիայի հնարավոր ակտիվացման մասին Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Էրդողանի բազմիցս արած հայտարարությունները: Անցնող տարում ակնհայտորեն դրսևորվեց նաև Ռուսաստանի և Իրանի հետ համագործակցության առնչությամբ Բաքվի հետաքրքրությունը՝ առաջին հերթին տրանսպորտային ենթակառուցվածքի զարգացման և Կասպից ծովի կարգավիճակի վերջնական կարգավորման ուղղությամբ: Չնայած այն բանին, որ 2017 թ. Ադրբեջանը ՆԱՏՕ-ին ավելի մոտ չդարձավ՝ Արևմուտքի հետ հարաբերությունները մնացին միանգամայն ընդունելի մակարդակի վրա, որոնք չխաթարեցին նույնիսկ Բաքվի կողմից արևմտյան մի շարք քաղաքական գործիչների կաշառման սխեմաների մասին եվրոպական լրատվամիջոցների հրապարակումները: Բաքվի նկատմամբ նման լոյալության և առկա հակասությունների սառեցման պատրաստակամության պատճառը մակերեսային է, քանի որ գտնվելով Մոսկվայի և Թեհրանի հետ աշխարհաքաղաքական մրցակցության մեջ՝ Վաշինգտոնը և Բրյուսելն ամենից առաջ էներգետիկ այլընտրանք են տեսնում՝ ի դեմս Բաքվի:
Որևէ առանձնահատուկ անակնկալ անցած տարին չբերեց նաև Վրաստանին՝ շարունակելով վերջինիս եվրաատլանտյան դրեյֆը՝ Շենգենյան տարածք երկրի քաղաքացիների առանց վիզայի մուտքի իրավունքով: Այնուամենայնիվ, 2017 թ. Վրաստանը ՆԱՏՕ-ին ավելի մոտ չդարձավ, իսկ նրա անդամակցության հարցը գործնական հարթություն չտեղափոխվեց: Այս առումով հատկանշական է նոյեմբերին Վրաստանի խորհրդարանի կողմից Չինաստանի հետ ազատ առևտրի մասին համաձայնագրի վավերացումը: Հետաքրքիր է, որ Թբիլիսին դիմել է Պեկինին՝ ԵՄ հետ առևտրում որոշակի անկման լույսի ներքո: Այսպիսով՝ պետք է փաստել, որ Վրաստանի գովազդվող եվրոպականացումը գործնականում այնքան էլ հաջող չէր:
Փորձագետ. Ադրբեջանի քաղաքական ղեկավարությունը բացահայտ հայտարարել է, որ «Հայաստանի օկուպացիան նրանց նոր ազգային նպատակն է»
Փորձագետ. Հայկական հասարակությունը ընկնում է տոտալիտար անվտանգության թակարդը
Փորձագետ․ Փաշինյանի այցը Ռուսաստան նախադրյալներ է ստեղծում երկխոսության վերականգնման համար, բայց հարաբերությունների ջերմացումն, ավելի շուտ, խորհրդանշական բնույթ է կրում
Իրավապաշտպան Ռուբեն Մելիքյանը հեռացվել է ԵՊՀ-ից
Փաշինյանին հեռացրել են "ԻՆՆՈՊՐՈՄ"-ի հյուրերի ցանկից
Զախարովա․ ԵՄ հետ մերձեցման Հայաստանի գիծը ռիսկեր է պարունակում ԵԱՏՄ անդամ երկրների տնտեսական անվտանգության համար
Ժամանակն է, որպեսզի հարավկովկասյան երկրները Հարավային Կովկասի մասին մտածեն որպես մեկ ընդհանուր տարածաշրջանի. Փաշինյան
Փաշինյան․ Հայաստանն ու Ադրբեջանը պետք է հանգիստ թողնեն միմյանց
Մոսկվան Հայաստանի հետ կապված իրավիճակում տեսնում է այն ինտեգրացիոն միավորումներին հարվածելու փորձեր, որոնց մասնակցում է ՌԴ-ն․ Ռուսաստանի նախագահի օգնական
Զախարովա․ Հայաստանը Ռուսաստանի հետ հարաբերություններն ընկալում է որպես գործիք՝ դեպի ԵՄ վերակողմնորոշումը ֆինանսապես ապահովելու համար
Հայաստանի արդարադատության նախարարն ու ԵՄ դեսպանը քննարկել են Երևանի համար վիզաների ռեժիմի ազատականացման օրակարգային հարցեր
Ադրբեջանագետ. Հայաստանի դեմ Ադրբեջանի զավթողական ծրագրերը հնարավոր են դարձել բացառապես Արցախի հարցով Փաշինյանի որոշումների արդյունքում
Զախարովա. Ռուսաստանը բողոքի նոտա է հղել Հայաստանին՝ Գյումրիի «Մայր Հայաստան» հուշահամալիրում տեղի ունեցած վանդալիզմի դեպքի կապակցությամբ
Սամվել Կարապետյանն առաջարկում է ընտրություններից հետո ստեղծել ընդդիմադիր կոալիցիա
Արցախի մշակութային ժառանգության պաշտպանը Մոսկվային կոչ է արել արձագանքել օկուպացված ԼՂՀ-ում Ադրբեջանի կողմից Հայրենական մեծ պատերազմի հուշարձանների ոչնչացմանը
Գլխավոր դատախազությունը դիմել է ԿԸՀ ՝ Ռոբերտ Քոչարյանի նկատմամբ քրեական հետապնդմանը համաձայնության համար
Նիդերլանդների վարչապետն իր աջակցությունն է հայտնել Հայաստանում ժողովրդավարական բարեփոխումների և տնտեսական դիվերսիֆիկացման օրակարգին
"Ժառանգություն". ժամանակն է, որ Հայաստանի ընդդիմությունը ժողովրդին ներկայացնի իրավատեր այլընտրանք՝ լայն-քաղաքական ու վերկուսակցական, հավաքական նորովի առաջնորդությամբ
