ՀՅԴ Բյուրոյի Հայ դատի և քաղաքական հարցերի գրասենյակի պատասխանատու Կիրո Մանոյանն ԱրմԻնֆո-ին հարցազրույցում նկարագրում է Սիրիայում վերջին իրադարձությունների պատճառներն ու էությունը, թվարկում հակամարտության շահագրգիռ կողմերին և վերջիններիս շահերը, փաստարկում առկա պայմաններում ՙսառը պատերազմի՚ նոր ալիքի անհնարինությունը, ինչպես նաև մեկնաբանում ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման շուրջ վերջին իրադարձությունները:
Կարճ հարց, որը ենթադրում է ընդգրկուն պատասխան՝ ի՞նչ է այսօր տեղի ունենում Սիրիայում:
2011 թվականին սիրիական հակամարտության առաջացման պատճառներն ընդհանուր առմամբ ներքաղաքական ենթատեքստ ունեին՝ հանդիսանալով ՙԱրաբական գարնան՚ շարունակությունը: Սակայն, ժամանակի ընթացքում սիրիացիների ցանկությունները խիստ աղավաղվեցին և գործնականում փոխարինվեցին արտաքին ուժերի շահերով: Որպես հետևանք՝ այսօր Սիրիայում ավելի շուտ պատվիրակված պատերազմ է, որում լուծվում են ոչ թե սիրիացիների, այլ բոլորովին այլ երկրների և ուժերի խնդիրները, ինչի համար շատ թանկ են հատուցում սիրիացիները և Սիրիան:
Ամենից առաջ Դուք նկատի ունեք ԱՄՆ-ի և Ռուսաստանի շահե՞րը:
Կարծում եմ՝ ամենից առաջ խոսքը վերաբերում է Թուրքիային և Սաուդյան Արաբիային, սակայն, Ռուսաստան և ԱՄՆ-ը, անշուշտ, նույնպես սեփական շահերն են հետապնդում սիրիական հակամարտությունում: Այնուամենայնիվ, Ռուսաստանը սիրիական հակամարտության անմիջական մասնակից դարձավ բավական ուշ: Այս առումով սպասել այդ հակամարտության մոտալուտ հանգուցալուծում կամ առավել ևս ինչ-որ բան կանխատեսել բավական դժվար է: Համոզված եմ, որ եթե Սիրիայում լուծվեին բացառապես սիրիացիների խնդիրները, հակամարտությունը նման տևական բնույթ չէր կրի՝ ողբերգության չվերածվելով սիրիացի ժողովրդի համար: Թուրքիայից և Սաուդյան Արաբիայից բացի,
հակամարտությունում ներգրավված է Կատարը: Բոլոր այդ երկրները տարածաշրջանում Իրանի ազդեցության նվազեցման նպատակ են հետապնդում: Թուրքիան նույնպես շահագրգռված է Սիրիայում քրդերի թուլացման հարցում: Ըստ որում, հայտարարելով ՙԻսլամական պետության՚ դեմ պայքարի մասին՝ հենց Անկարան հնարավոր ամեն բան արեց Սիրիայում վերջինիս ամրապնդման համար: Իրանն իր հերթին խիստ շահագրգռված չէ Սիրիայում ուժի ձևավորմամբ, որն այնուհետև կգործի իր իսկ դեմ: Լիբանանում ազդեցիկ ՙՀեզբոլլահ՚ կազմակերպությունը նույնպես դրանում շահագրգռված չէ: Ըստ որում, վերջին 5 տարում ԱՄՆ-ը բազմիցս փոխել է Սիրիայի առնչությամբ իր դիրքորոշումը: Սկզբում պահանջում էր Բաշար Ասադի անվերապահ հեռացումը: Այսօր արդեն հասկանում է, որ Ասադը լուծման ենթակա խնդրի մի մասն է միայն: Եվ այսօր իր դիրքորոշումները շատ բաներում կախված են այլ երկրների՝ նույն Թուրքիայի և Սաուդյան Արաբիայի, մոտեցումներից: Ռուսաստանն ստիպված էր մուտք գործել Սիրիա, քանի որ հակառակ դեպքում իր շահերը մերձարևելյան գործընթացների հետին պլանում կհայտնվեին: Կան նաև այլ խաղացողներ, սակայն Ռուսաստանը ցույց տվեց, որ Սիրիայում է և այնտեղ էլ կմնա: Նույնը ԱՄՆ մասին այսօր հնարավոր չէ ասել: Մերձավոր Արևելքում իր դերի պահպանման համար Ռուսաստանին պետք է ներկայություն Միջերկրական ծովում, ինչի համար նրան անհրաժեշտ են սիրիական նավահանգիստները:
Ձեր խոսքերից կարելի է եզրակացնել, որ Սիրիայում հիմնական դիմակայությունը ծավալվում է սուննիների և շիաների միջև…
Դա հիմնական ուղղություններից մեկն է միայն՝ մի կողմից Սաուդյան Արաբիայի, Թուրքիայի և Կատարի և մյուս կողմից Իրանի ու ՙՀեզբոլլահի՚ մասնակցությամբ: Թեև Թուրքիայի համար այստեղ կա նաև հակամարտության այլ չափում. քրդերի մեծ մասը սուննիներ են, այլ ոչ թե՝ շիաներ:
Սիրիա թուրքական ներխուժման նպատակը սահմանափակվում է ՙ5 հազար քմ անվտանգության գոտու ստեղծմամբ՚, թե՞ իրականում Անկարայի առջև այլ խնդիրներ են դրված:
Բացառված չէ, որ ժամանակի ընթացքում Թուրքայի վերահսկողությունն այդ 5 հազար քմ նկատմամբ ավելի տևական դառնա: Սակայն, Անկարան բավական վաղուց էր պնդում նման անթռիչք գոտու ստեղծում, որտեղ կտեղակայվեին սիրիացի փախստականները, թեև 5 հազար քմ-ն դրա համար, այնուամենայնիվ, բավական շատ է: Կարծում եմ, որ այդպիսով Թուրքիան ձգտում է կանխել այդ տարածքների անցումը քրդերի վերահսկողության տակ: Կարծում եմ՝ ժամանակի ընթացքում Անկարան հնարավոր ամեն բան կանի այդ տարածքները բացառապես սիրիացիներով բնակեցնելու համար՝ սեպ խրելով Սիրիայում քրդերի վերահսկողության տակ գտնվող տարածքում:
Արդյո՞ ք Սիրիայում և Իրաքում փաստացի պատերազմի պայմաներում Թուրքիայի համար պահպանվում է Սիրիայի, Իրաքի և Թուրքիայի տարածքում քրդական պետության ստեղծման սպառնալիքը:
Իրաքյան Քուրդիստանի անկախությունն այսօրվա պայմաններում էլ շարունակում է ամենահավանական սցենարը մնալ: Սակայն, թե Թուրքիայի, թե Սիրիայի քրդերն ընդհանուր առմամբ անկախության մասին չեն մտածում: Համենայն դեպս, այդ մասին չի խոսվում՝ ի տարբերություն Իրաքյան Քուրդիստանի, թեև վերջինիս իշխանություններն իրենց ներքին քաղաքական տարաձայնություններն ունեն:
Կարելի՞ է այսօր խոսել ՙսառը պատերազմի՚ շարունակման կամ դրա նոր ալիքի մասին:
Այդպես չեմ կարծում: ՙՍառը պատերազմը՚ անհնար կդարձներ, օրինակ, ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի գոյությունը, Ֆրանսիայի և Ռուսաստանի նախագահների համագործակցությունը՝ նույնիսկ Սիրիայի շուրջ հակասությունների առաջացումից հետո: Այն, ինչ տեղի է ունենում, ինչ-որ առումով հիշեցնում է ՙսառը պատերազմի՚ տարիները, սակայն այսօր աշխարհում ամեն բան այնքան սերտորեն է միահյուսված, մասնավորապես՝ շահերը, որ նույնիսկ փոխադարձ պատժամիջոցները կապերի վերջնական խզման չեն հանգեցնում:
Հատկապես Ռուսաստանի դեպքում, որը, որպես միջազգային գործոն, ոչ միայն ուժեղ և ազդեցիկ, այլ նաև պատասխանատու պետություն է: Կարելի էր ենթադրել, թե այսօր ով կլուծեր հիմնական հարցերը Սիրիայում և Իրաքում, եթե այնտեղ չլիներ Ռուսաստանը:
Այդ պատճառով Ղրիմի և Ուկրաինայի հարցում Ռուսաստանից դժգոհությամբ հանդերձ՝ Մերձավոր Արևելքում Ռուսաստանի դերի հետ հաշվի չնստել Արևմուտքը չի կարող:
Հաշվի առնելով, որ Ջեյմս Ուորլիքն ավելի շատ խոսում է ղարաբաղյան հիմնախնդրի փաթեթային, իսկ Մոսկվան փուլային կարգավորման մասին՝ ԵԱՀԿ ՄԽ համանախագահների դիրքորոշումներում, կարծես, պառակտում է նկատվում…
Ամերիկացի համանախագահ Ուորլիքն, ըստ էության, 2014 թվականից խոսել է հակամարտության կարգավորման փուլային տարբերակի մասին՝ կողմերին և գործընկերներին կոչ անելով համապարփակ պայմանագիրը կազմել առկա մշակումների և պայմանավորվածությունների հիման վրա: Մինչդեռ մինչ այդ բանակցությունների տրամաբանությունը միանգամայն այլ էր՝ ենթադրելով բոլոր սկզբունքային հարցերի շուրջ վերջնական համաձայնության ձեռք բերում և դրանից հետո միայն համապարփակ համաձայնագրի մշակում: Մինչև 2016 թվականի ապրիլը փուլային կարգավորման մասին Բաքվում սկսել էր խոսել նույնիսկ Ռուսաստանի արտգործնախարար Սերգեյ Լավրովը: Այսօր մեծ հաշվով արդեն բոլորն են հասկացել այդ խոսակցություններում պարունակվող վտանգը, ինչի վկայությունն էր բացառապես տարածքների հարցը քննարկելու անթույլատրելիության վերաբերյալ ռուսաստանցի համանախագահ Պոպովի հայտարարությունը: Նրան կրկնում է Ուորլիքը՝ պնդելով բացառապես տարածքների և կարգավիճակի հարցերը քննարկելու անթույլատրելիությունը: Այդպիսով՝ իրականում վերադարձել են բանակցությունների նախնական տրամաբանությանը, նախևառաջ, հենց համանախագահները: Ըստ էության, այդ մասին բավականին վաղուց խոսում էր Մեթյու Բրայզան՝ պնդելով, որ մեկ հարցի շուրջ համաձայնության բացակայությունը նշանակում է համաձայնության բացակայություն բոլոր մյուս հարցերի շուրջ:
Փաստելով բոլոր հարցերի շուրջ այդ համաձայնության բացակայությունը՝ կարելի՞ է արդյոք եզրակացնել, որ առաջվա պես ընթանում են բանակցություններ՝ հանուն բանակցությունների:
Համանախագահների հայտարարությունների համաձայն, որոնք համահունչ են հայկական կողմի հայտարարություններին, այսօր բանակցություններ են ընթանում հրադադարի ռեժիմի խախտումների նկատմամբ վերահսկողության մեխանիզմների ստեղծման և դրա ամրապնդման շուրջ: Այսօր բուն խնդրի էության շուրջ բանակցություններ չեն տարվում:
Նշեք ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման հարցում հայկական դիրքերի համար սպառնալիքների հիմնական վեկտորները:
Կարծում եմ, որ ամենից առաջ մեզ անհրաժեշտ է ամրապնդել սեփական դիրքերը՝ արտաքին ուժերին հնարավոր բացերն օգտագործելու գայթակղությունից զրկելու նպատակով: Մենք չենք կարող ներսից թուլանալու շքեղություն թույլ տալ մեզ՝ մշտապես համախմբվածության անհրաժեշտություն զգալով: Նման համախմբվածություն հայ հասարակությունը, անշուշտ, դրսևորեց ապրիլին: Եվ ՙՍասնա ծռերի՚ մասնակցությամբ իրադարձությունների միջոցով այդ մթնոլորտին հարված հասցնելու փորձ արվեց հուլիսին: Ըստ որում՝ ոչ թե դրա մասնակիցների, այլ՝ արտաքին և ներքին ուժերի կողմից: Արտաքին սպառնալիք եմ տեսնում Ադրբեջանի դիրքորոշման մեջ՝ հատկապես շփման գծում հրադադարի ռեժիմի խախտումների մասշտաբներն ավելացնելու վերջինիս ապրիլյան փորձի լույսի ներքո: Կարծում եմ, որ Ադրբեջանի ԶՈւ կողմից պարբերաբար կրակոցներն ու դիվերսիաները լիովին կարող են լայնամասշտաբ պատերազմի նախադրյալներ ստեղծել:
Չեմ բացառում համանախագահող երկրների կողմից Հայաստանի նկատմամբ ճնշման հնարավորությունը՝ միասին կամ առանձին, սակայն, չեմ կարծում, թե այն լինի այնպիսի մասշտաբների, որ հայկական կողմն ի զորու չլինի դիմակայել:
Արդյո՞ք նման մասշտաբների կարող է հանգեցնել ռուս-թուրքական հարաբերություններում դիտվող հերթական գարունը:
Այսօր Ռուսաստանն ու Թուրքիան առաջին հերթին փորձում են աշխուժացնել առևտրատնտեսական հարաբերությունները, այդ թվում` «Թուրքական հոսքի» իրագործման միջոցով: Եվ, նույնիսկ, եթե այդ գազամուղը տևական շահագործման դեպքում ժամանակի ընթացքում Արևմուտքի համար ձեռք բերի աշխարհաքաղաքական կարևորություն, տվյալ նախագծային փուլում «Թուրքական հոսքը» բացառապես տնտեսական նախագիծ է:
Անկարայի և Մոսկվայի միջև այլ հարցերում համաձայնեցում չի դիտվում և, իմ կարծիքով, առայժմ չի նախատեսվում: Թեև Մոսկվան այսօր բոլոր ուժերով փորձում է հնարավորինս Թուրքիային անջատել Արևմուտքից: Հենց այդ նպատակով խոսակցություններ են տարվում Ղարաբաղի շուրջ եռակողմ խորհրդատվությունների հնարավորության շուրջ` Ռուսաստանի, Թուրքիայի և Ադրբեջանի արտգործնախարարների մասնակցությամբ: Սակայն, հասկանալի է, որ ղարաբաղյան հիմնախնդիրը նման խորհրդատվություններով և նման ձևաչափով չի կարող լուծվել: Նաև հասկանալի է, որ Մոսկվան նման ռևերանսներով փորձում է սիրաշահել Թուրքիային և Ադրբեջանին: Պետք չէ անտարբեր մնալ նման փորձերի նկատմամբ, սակայն, ակնհայտորեն, հարկ չկա նաև խուճապի մատնվել` հաշվի առնելով նման փոխադարձ սիրալիությունների տակ դատարկության առկայությունը: Չի կարելի բացառել հայկական կողմերի հաշվին ղարաբաղյան հիմնախնդիրը լուծելու Ռուսաստանի փորձերը, սակայն դրանք ունեն իրենց սահմանները: Ռուսաստանը Հայաստանում ունի սեփական շահերը: Ու Երևանի նկատմամբ Մոսկվայի վերաբերմունքը թելադրված է հենց այդ շահերով, այլ ոչ թե հայերի գեղեցիկ աչքերով: Այդ ամենը միանգամայն բնական է ու նորմալ, սակայն գիտակցելով այդ հանգամանքը՝ մենք պետք է հասկանանք, որ թուրք և ադրբեջանցի բարեկամներին ընդառաջելու Ռուսաստանի ձգտումը կունենա իր սահմանները, որոնք պայմանավորված կլինեն առաջին հերթին մեր դիրքորոշմամբ և Հայաստանում սեփական շահերը պաշտպանելու Ռուսաստանի ձգտումով:
Քաղաքագետ. Փաշինյանի և Պուտինի հեռախոսազրույցը հաստատեց Երևանի և Մոսկվայի միջև խորացող ռազմավարական տարաձայնությունները
Կարծիք. Երևանի և Բաքվի միջև հակամարտության լուծումը թույլ է տալիս Վաշինգտոնին զրկել Ռուսաստանին Հարավային Կովկասում ազդեցության ամենակարևոր լծակներից
Նարեկ Կարապետյանը կհրաժարվի իր պատգամավորի աշխատավարձից՝ հօգուտ բարեգործական վճարների
Հայաստանն ու Ֆրանսիան քննարկել են ռազմավարական գործընկերության հետագա զարգացումը և ԵՄ հետ համագործակցությունը
Քաղաքագետ. Երկրի առջև ծառացած ռիսկերը հաղթահարելու համար Հայաստանը պետք է նվազեցնի ներքին լարվածության մակարդակը
Զատուլին․ Փաշինյանը շատ էր շտապում Ռուսաստան, քանի որ, իրականում, պարտվել է ընտրություններում
Փաշինյանին հեռացրել են "ԻՆՆՈՊՐՈՄ"-ի հյուրերի ցանկից
Զախարովա․ ԵՄ հետ մերձեցման Հայաստանի գիծը ռիսկեր է պարունակում ԵԱՏՄ անդամ երկրների տնտեսական անվտանգության համար
Ժամանակն է, որպեսզի հարավկովկասյան երկրները Հարավային Կովկասի մասին մտածեն որպես մեկ ընդհանուր տարածաշրջանի. Փաշինյան
Փաշինյան․ Հայաստանն ու Ադրբեջանը պետք է հանգիստ թողնեն միմյանց
Մոսկվան Հայաստանի հետ կապված իրավիճակում տեսնում է այն ինտեգրացիոն միավորումներին հարվածելու փորձեր, որոնց մասնակցում է ՌԴ-ն․ Ռուսաստանի նախագահի օգնական
Զախարովա․ Հայաստանը Ռուսաստանի հետ հարաբերություններն ընկալում է որպես գործիք՝ դեպի ԵՄ վերակողմնորոշումը ֆինանսապես ապահովելու համար
Հայաստանի արդարադատության նախարարն ու ԵՄ դեսպանը քննարկել են Երևանի համար վիզաների ռեժիմի ազատականացման օրակարգային հարցեր
Ադրբեջանագետ. Հայաստանի դեմ Ադրբեջանի զավթողական ծրագրերը հնարավոր են դարձել բացառապես Արցախի հարցով Փաշինյանի որոշումների արդյունքում
Զախարովա. Ռուսաստանը բողոքի նոտա է հղել Հայաստանին՝ Գյումրիի «Մայր Հայաստան» հուշահամալիրում տեղի ունեցած վանդալիզմի դեպքի կապակցությամբ
