CSI միջազգային կազմակերպությունը նոր զեկույց է հրապարակել Հայոց եկեղեցու նկատմամբ հետապնդումների վերաբերյալ

Արմինֆո. Մինչ եվրոպական առաջնորդները հավաքվում են Երևանում ԵՄ-Հայաստան առաջին գագաթնաժողովին, իրավապաշտպան խումբը հրապարակում է Հայաստանում հայտնի քաղբանտարկյալների ցուցակը: "Խորհրդային իշխանության ամենավատ դրսեւորումների ժամանակներից ի վեր Հայ Առաքելական Եկեղեցին չի բախվել պետության կողմից աջակցվող նման խորության եւ ինտենսիվության հետապնդումների", - ասվում է Christian Solidarity International (CSI) կազմակերպության կողմից այսօր հրապարակված նոր զեկույցում:

Զեկույցը ներառում է Հայաստանում հայտնի քաղբանտարկյալների ցանկը, որն իր տեսակի մեջ առաջինն է, որը հրապարակվել է միջազգային իրավապաշտպան խմբի կողմից:

Զեկույցի հեղինակը միջազգային իրավաբան և պատմաբան Փիթեր Ֆլյուն է, որը մասնագիտացած է Արևելյան Եվրոպայում, բալթյան երկրներում և Կովկասում կրոնական ազատության հարցերում: Զեկույցը հիմնված է Հայաստանում նրա վերջին հետազոտական առաքելության արդյունքների վրա ։ Համատեղելով իրավաբանական վերլուծությունը պատմական համատեքստի հետ՝ զեկույցը մանրամասն նկարագրում է վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի՝ «եկեղեցին պետական վերահսկողության ենթարկելու» փորձերը։

Զեկույցում հիշատակված քաղբանտարկյալների թվում են հոգևորականները, նրանց հարազատները, փոդքաստների հեղինակները, եկեղեցական աշխատողները և այլ անձինք, որոնք ձերբակալվել են հայկական իշխանությունների կողմից եկեղեցու դեմ արշավի ընթացքում: Քաղբանտարկյալների ցուցակը կազմվել է CSI-ի կողմից՝ Քաղաքական իրավունքների հայկական կենտրոնի հետ խորհրդավությունների ընթացքում:

Զեկույցի հրապարակումը զուգադիպել է եվրոպական առաջնորդների Երեւան այցին․ մայիսի 4-ին այստեղ անցկացվում է Եվրոպական քաղաքական համայնքի 8-րդ գագաթնաժողովը, իսկ մայիսի 5-ին' ԵՄ-Հայաստան պատմության մեջ առաջին գագաթնաժողովը:

"Եվրոպական առաջնորդները, որոնք լավ կազմակերպված քաղաքական միջոցառումների են մասնակցում Երեւանի կենտրոնում, պետք է իմանան, որ նրանք գտնվում են բանտից մի քանի րոպե հեռավորության վրա, որտեղ շինծու մեղադրանքներով պահվում է արքեպիսկոպոս Բագրատ Գալստանյանը", - հայտարարել է CSI-ի հասարակայնության հետ կապերի տնօրեն դոկտոր Ջոել Ուելդկամպը:

2025 թվականի մայիսից վարչապետ Փաշինյանը հրապարակային քարոզարշավ է իրականացնում ՝ փորձելով պարտադրել Հայ Առաքելական Եկեղեցու առաջնորդ Գարեգին Բ կաթողիկոսին հրաժարական տալ։ Ինչպես հետևում է զեկույցից, Փաշինյանի կառավարությունը կալանավոոորել է Հայաստանի երեք արքեպիսկոպոսների, կաթողիկոսի և այլ բարձրաստիճան եկեղեցական առաջնորդների համար կիրառել ելքի արգելքներ, ինչպես նաև փորձել է պառակտում հրահրել եկեղեցում:

2026 թվականի մարտի 12-ին Հայաստանում ժողովրդավարության միջազգային դիտարանը (watchdog-խումբ, որի ղեկավարության կազմում է Human Rights Watch-ի նախկին գործադիր տնօրեն Քենեթ Ռոթը) նախազգուշացում է տարածել Հայաստանում ժողովրդավարությունից նահանջի մասին, ներառյալ "կառավարության կողմից դատական համակարգի և

անվտանգության ուժերի ակնհայտ օգտագործումը որպես զենք քաղաքական ընդդիմախոսների դեմ"։

Եկեղեցու դեմ կառավարության արշավը սկսվել է 2025 թվականի մայիսին, այն բանից հետո, երբ կաթողիկոսը ելույթ է ունեցել Շվեյցարիայում Եկեղեցիների համաշխարհային խորհրդի կազմակերպած խորհրդաժողովում: Այնտեղ կաթողիկոսը հրապարակավ հանդես էր եկել ի պաշտպանություն 2023 թվականին Ադրբեջանի կողմից էթնիկ զտումների ենթարկված Լեռնային Ղարաբաղի հայ փախստականների, եւ կոչ արել նրանց իրավունք տալ վերադառնալու իրենց տները:

Փաշինյանը Ադրբեջանի հետ խաղաղության պայմանագրի ստորագրումը դարձրել է իր ազգային ծրագրի կենտրոնական կետը և փախստականների վերադարձի իրավունքի քննարկումը անվանել "վտանգավոր" խաղաղության համար: Մարտին Եվրախորհրդարանում ունեցած իր ելույթում նա Եկեղեցու առաջնորդներին մեղադրել էր Ադրբեջանի հետ նոր պատերազմ հրահրելու ձգտման մեջ։

Զեկույցի ներածության մեջ CSI-ի նախագահ Ջոն Էյբները պնդում է, որ եկեղեցու դեմ Փաշինյանի կառավարության արշավը պետք է դիտարկել որպես Թուրքիայի և Ադրբեջանի ջանքերի մի մաս ՝ "հայ ազգը թուլացնելու և նրան Թուրքիայի ղեկավարությամբ տարածաշրջանում ձևավորվող կարգին ենթարկվելուն և ինտեգրվելուն դիմադրելու ունակությունից զրկելու" նպատաակով։

"Այսօր Հայ Առաքելական Եկեղեցին ավելի մեծ խոչընդոտ է հանդիսանում Թուրքիայի և Ադրբեջանի ծրագրերի համար, քան՝ ցանկացած այլ հայկական ինստիտուտ ", - հայտարարում է Էյբները:

Զեկույցն ավարտվում է CSI-ի մի շարք պաշտոնական հանձնարարականներով եվրոպական և ամերիկյան քաղաքական գործիչների համար: Դրանք ներառում են․ առանց պետության միջամտության իր առաջնորդներին ընտրելու Հայոց եկեղեցու իրավունքի հրապարակային հաստատում, Հայաստանի կառավարությանը ուղղված կոչ՝ ազատ արձակել կալանավորված հոգեւորականներին եւ մյուս քաղբանտարկյալներին, փոխգործակցություն Հայաստանում անկախ իրավապաշտպան խմբերի հետ, Շվեյցարիայի խորհրդարանի աջակցություն "Լեռնային Ղարաբաղի շոոուրջ խաղաղության նախաձեռնությանը"։

"Հիմա սկզբունքային և համակարգված գործողությունների պահն է", - եզրափակում է Ֆլյուն զեկույցում: «Հայաստանի անվտանգությունն ու բարգավաճումը չեն ամրապնդվի Հայ Առաքելական Եկեղեցու ենթակայության հաշվին: Ընդհակառակը, դրանք կախված են բոլոր հայերի հիմնարար իրավունքների պաշտպանությունից, ինչպես նաև նրանց ազգային եկեղեցուց» ։

Նշենք, որ Christian Solidarity International-ը (CSI) միջկրոնական քրիստոնեական իրավապաշտպան խումբ է, որը հանդես է գալիս կրոնական ազատության և մարդկային արժանապատվության օգտին: Այն օգնում է կրոնական հետապնդումների զոհերին, տուժած երեխաներին և աղետների զոհերին: CSI-ն ՄԱԿ-ի Տնտեսական և սոցիալական խորհրդին առընթեր խորհրդատվական կարգավիճակ ունեցող ոչ կառավարական կազմակերպություն է, որը հիմնադրվել է 1977 թվականին Շվեյցարիայում ՝ Հանս Շտյուկելբերգերի կողմից, և գործունեություն է ծավալում ավելի քան 20 երկրներում: