Հայերի ցեղասպանության 111-րդ տարելիցի օրը Ադրբեջանը ոչնչացրեց Ստեփանակերտի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին

Արմինֆո. Ադրբեջանը քանդել է Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին (Սուրբ Աստվածամոր Հովանու մայր տաճար — խմբ.) Հայոց ցեղասպանության 111-րդ տարելիցին։ Այս մասին ֆեյսբուքյան իր էջում հայտնել է Արցախի մշակութային ժառանգության պաշտպան, «Ազգային» պատմամշակութային ՀԿ փոխնախագահ Հովիկ Ավանեսովը։

Նրա խոսքով՝ Արցախում տեղի ունեցողն այլևս չի կարելի դիտարկել որպես առանձին դեպքերի շարք կամ անվերահսկելի «վանդալիզմ». սա հստակորեն պլանավորված քաղաքականություն է՝ ուղղված հայկական ներկայության հետքերի ոչնչացմանը։ «Ստեփանակերտի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու քանդումը այդ քաղաքականության ևս մեկ, բայց ոչ պատահական դրվագ է։ Եկեղեցու ոչնչացումը Հայոց ցեղասպանության 111-րդ տարելիցին ևս մեկ անգամ բացահայտորեն ցույց է տալիս Ադրբեջանի ցեղասպան քաղաքականությունը։ Խոսքը մի կառույցի մասին է, որի գոյությունն ու նշանակությունն անհերքելի են»,- ընդգծել է Արցախի մշակութային ժառանգության պաշտպանը։

Ինչպես հիշեցրել է իրավապաշտպանը, եկեղեցու հիմքը դրվել է 2006 թվականի հուլիսի 19-ին Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Գարեգին Երկրորդի կողմից, օծվել է 2019 թվականի ապրիլի 7-ին Վեհափառ Հայրապետի նախագահությամբ և կարճ ժամանակում դարձել Ստեփանակերտի հոգևոր կյանքի կարևոր կենտրոններից մեկը։ «Ճարտարապետ Գագիկ Երանոսյանի նախագծած եկեղեցին զարմացնում էր իր չափսերով. բարձրությունը՝ 35 մետր, զանգակատունը՝ 24 մետր, բարդ ներքին կառուցվածք։ Այսինքն՝ խոսքը ոչ թե երկրորդական օբյեկտի, այլ սրբավայրի մասին է, որը գիտակցաբար թիրախավորվել է»,- նշել է ԼՂՀ մշակութային ժառանգության պաշտպանը։

Իրավապաշտպանի խոսքով՝ էլ ավելի մեծ մտահոգություն է առաջացնում այն փաստը, որ նախքան այս ադրբեջանական սոցիալական ցանցերում տարածվում էին եկեղեցին քանդելու կոչեր։ Ավանեսովն այս կապակցությամբ համոզմունք է հայտնել, որ տեղի ունեցածը ոչ միայն կանխատեսելի էր, այլև նախապատրաստված էր հանրային հարթակում։ «երբ նման կոչերը մնում են անպատիժ և վերածվում գործողության, դա արդեն մատնանշում է համակարգային խնդիր, այլ ոչ թե առանձին խմբերի գործունեություն, որտեղ ատելությունը դառնում է գործիք։ Նույն տրամաբանությունն աշխատեց նաև Ստեփանակերտի Սուրբ Հակոբ եկեղեցու դեպքում, որն ավելի վաղ էր քանդվել։ Երբ նման դեպքերը կրկնվում են կարճ ժամանակահատվածում, այլևս անհնար է խոսել պատահականության մասին. սա հետևողական քաղաքականություն է՝ ուղղված մշակութային հիշողության ջնջմանը»,- ընդգծել է Արցախի մշակութային ժառանգության պաշտպանը։

Նա ուշադրություն է հրավիրել այն փաստին, որ քանդվում են ոչ միայն քարերն ու պատերը, այլև հիշողությունը, հավատը, հասարակական կյանքը, որոնք պահպանվում են դրանցում։ «Եվ եթե միջազգային հանրությունը շարունակի սահմանափակվել միայն արձանագրություններով, ապա այս գործընթացը կխորանա՝ վերածվելով մշակութային ժառանգության ոչնչացման՝ լռելյայն համաձայնությամբ։ Ստեփանակերտի այս եկեղեցու ճակատագիրը պարզապես մեկ հուշարձանի պատմություն չէ. սա անցյալը ջնջելու միջոցով իրականությունը վերաիմաստավորելու փորձ է։ Իսկ նման փորձերը սովորաբար կրկնվում են, եթե չեն ստանում համարժեք արձագանք»,- ամփոփել է ԼՂՀ մշակութային ժառանգության պաշտպանը։

Հիշեցնենք, որ ավելի վաղ ադրբեջանական օկուպացիոն զորքերը հողին էին հավասարեցրել Ստեփանակերտի Սուրբ Հակոբ եկեղեցին։ Արցախում մշակութային ցեղասպանությունը տեղի է ունենում այսպես կոչված քաղաքակիրթ միջազգային հանրության լռելյայն խրախուսման ներքո։ Օրեցօր ադրբեջանցի օկուպանտները ոչնչացնում են օբյեկտներ, որոնք վկայում են այս հողի վրա հայերի հազարամյա ներկայության մասին։

Նշենք, որ Արցախի օկուպացումից հետո Ադրբեջանն ամբողջությամբ ոչնչացրել կամ զգալիորեն վնասել է հետևյալ մշակութային-կրոնական օբյեկտները. 2024 թվականի ապրիլին ամբողջությամբ քանդվել է Շուշիի Կանաչ ժամ եկեղեցին (Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ), հիմնովին ոչնչացվել է Շուշիի Ղազանչեցոց գերեզմանատունը, Քարինտակ գյուղը բուլդոզերներով ամբողջությամբ հավասարեցվել է հողին, Ստեփանակերտում ապամոնտաժվել են հուշարձաններն ու կիսանդրիները, այդ թվում՝ Շառլ Ազնավուրի, Հովհաննես Այվազովսկու, Հովհաննես Թումանյանի և մարշալ Բաղրամյանի հուշարձանները։ Ոչնչացվել է Մեծ Թաղեր գյուղում գտնվող մարշալ Խուդյակովի թանգարանը։ 

Այսօր Ադրբեջանի վերահսկողության տակ են մնում շուրջ 4000 հայկական մշակութային օբյեկտներ, այդ թվում՝ ավելի քան 370 եկեղեցի և 119 ամրոց։