Կարծիք․ Ղազախստանը չի կարող հավակնել աշխարհաքաղաքական մասշտաբների "տերության" քաղաքականության, բայց Աստանայի խնդիրն է փոքր միջոցներով հասնել առավելագույնին

Արմինֆո. Ղազախստանը չի կարող հավակնել "տերության" քաղաքականությանը մեծ աշխարհաքաղաքական մասշտաբներով, բայց Աստանայի խնդիրն է փոքր միջոցներով հասնել առավելագույն հնարավոր արդյունքների, միաժամանակ՝ փորձելով զերծ մնալ աշխարհաքաղաքական հսկաների հետ առճակատումից։ Նման կարծիք է հայտնել պատմական գիտությունների թեկնածու, Ռուսաստանի ԱԳՆ ՄԳԻՄՕ-ի Միջազգային հետազոտությունների ինստիտուտի Եվրաատլանտյան անվտանգության կենտրոնի առաջատար գիտաշխատող, "Մեժդունարոդնայա անալիտիկա" ամսագրի գլխավոր խմբագիր Սերգեյ Մարկեդոնովը:

Անդրադառնալով Ղազախստանի արտաքին քաղաքական ռադարներում Հարավային Կովկասի թեմայի հայտնվելուն՝ փորձագետն ուշադրություն է հրավիրել այն հանգամանքի վրա, որ 2026 թվականի ապրիլին "Հարավային Կովկաս" և "Ղազախստան" բառերը ԶԼՄ-ներում և սոցիալական ցանցերում սկսել են հայտնվել սովորականից ավելի հաճախ ՝ Ղազախստանի ԱԳ նախարար Երմեկ Կոշերբաևի կովկասյան պետություններ կատարած պաշտոնական շրջագայության պատճառով։

Ռուս քաղաքագետը հիշեցրել է, որ Կոշերբաևը բանակցություններ է վարել Վրաստանի և Հայաստանի վարչապետներ Իրակլի Կոբախիձեի և Նիկոլ Փաշինյանի հետ, նրան ընդունել է նաև Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը:

"Բանակցությունների հիմնական թեմաներն էին երկկողմ հարաբերությունների ամրապնդումը, բայց, առաջին հերթին, տրանսպորտի և լոգիստիկայի հարցերը գլոբալ և տարածաշրջանային փոխակերպումների պայմաններում։ Ղազախստանի թեման հնչել է նաև Հարավկովկասյան երկաթուղու՝  զարգացման հեռանկարների համատեքստում ։ Ճիշտ է, այստեղ հարցերն ավելի շատ են, քան պատասխանները", - կարծում է Մարկեդոնովը։

Այդ առումով նա նշել է, որ Ղազախստանի նախարարի կովկասյան շրջագայությանը նվիրված բազմաթիվ հրապարակումների վերնագրերում հնչել Եվրասիայի ամենաբարդ շրջաններից մեկը "Աստանայի ժամանման" մասին միտքը ։ Փորձագետը հավելել է, որ ինչպես հաճախ է պատահում, արդիական իրադարձությունները թույլ չեն տալիս խնդրին ավելի խորը նայել, խուսափել "ընթացիկ օրակարգին" մակերեսային հետեւելուց:

"Այսօր փորձագիտական շրջանակներում բավականին ինտենսիվ քննարկվում է այնպիսի թրենդ, ինչպես՝ Հարավային Կովկասի "միջազգայնացումը"։ Ռուսաստանի ազդեցությունը արդեն բացառիկ չէ, իրենք՝ տարածաշրջանի երկրները, ձգտում են դիվերսիֆիկացման։ Ընդ որում, սակայն, արտաքին խաղացողների մասին խոսակցությունները, հանգում է կամ տխրահռչակ TRIPP-ի հեռանկարներին, կամ Թուրքիայի ազդեցության ուժեղացմանը, կամ Ադրբեջանի, Հայաստանին եւ Վրաստանին հանդեպ Չինաստանի աճող ուշադրությանը", - կարծում է Մարկեդոնովը.

Նրա խոսքով ՝ անարժանորեն երկրորդ պլան է մղվում այնպիսի կարեւոր միտում, ինչպիսին է հետխորհրդային պետությունների ակտիվացումը "իրենց տարածաշրջանների" շրջանակներից դուրս։ Մինչդեռ, ինչպես համոզված է քաղաքագետը, վերջին շրջանում նկատվում է ոչ միայն Ղազախստանի աճող հետաքրքրությունը Կովկասի նկատմամբ, այլեւ Ադրբեջանի եւ Վրաստանի՝ Կենտրոնական Ասիայի նկատմամբ՝ ընդհանուր առմաբ, և առանձին միջինասիական պետությունների հանդեպ:

"Ղազախստանը չի կարող հավակնել աշխարհաքաղաքական մեծ մասշտաբների "տերության" քաղաքականության", - ժամանակին գրել է ռուս քաղաքագետ և լրագրող Ալեքսանդր Կարավաևը: Բայց հենց նա շատ ճշգրիտ նշել է, որ "Աստանայի խնդիրն է փոքր միջոցներով հասնել առավելագույն հնարավոր արդյունքների": Միաժամանակ՝ փորձելով զերծ մնալ աշխարհաքաղաքական հսկաների հետ առճակատումից։ Եվ այստեղ հարկ է նշել, որ Ղազախստանի ղեկավարությունը Կովկաս "մուտքերը" ձեռնարկել է այդ տարածաշրջանում "նոր նորմալությունից" շատ առաջ", - ընդգծել է փորձագետը։

Մարկեդոնովը, շարունակելով խոսքը, առաջարկել է վերհիշել եւ Լեռնային Ղարաբաղի կարգավորման վերաբերյալ 1991թ. Ժելեզնովոդսկի կոմյունիկեն, եւ 2010թ. Աստանայում ԵԱՀԿ գագաթնաժողովը (Ղազախստանի նախագահությանը կից), որտեղ այդ նույն հարցը կենտրոնական հարցերից մեկն էր: Իհարկե, նույն շարքում է նաև Վրաստանի տնտեսությունում ներդրումների ավելացումը 2000-ականների կեսերին, երբ Ղազախստանը հզոր դիրքեր գրավեց բանկային ոլորտում, ինչպես նաև Վրաստանի ռեկրեացիոն բիզնեսում։

"Այսպիսով, Աստանայի այսօրվա աշխուժացումը կովկասյան ուղղությամբ հենվում է և որոշ ավանդույթների, և փորձի վրա։ Ադրբեջանի հետ կապերը, թերևս, ամենասերտն են (ընդհանուր Կասպից ծով)։ Այստեղ և էներգետիկան, և կասպյան նավահանգստային ենթակառուցվածքը, և մասնակցությունը Ղարաբաղի տնտեսական "յուրացմանը". տարածքային ամբողջականության հարցը միշտ միավորել է Բաքվին և Աստանային ։ Վրաստանը առանցքային օղակ է դեպի Սեւ ծով Ղազախստանի ելքի համար։ Տարածքային ամբողջականության հարցերում երկու երկրները շատ առումներով նույն ալգորիթմն ունեն, ինչ Ադրբեջանի և Ղազախստանի միջև։ Մինչև վերջերս Աստանայի հարաբերությունները Երևանի հետ ավելի զուսպ էին ։ Ինչը, ի դեպ, չէր խանգարում փոխգործակցությանը ԵԱՏՄ գծով։ Ինչեւէ,  անցած տարվա նոյեմբերին Նիկոլ Փաշինյանի Աստանա կատարած այցի ընթացքում երկու երկրները պայմանավորվել են ռազմավարական գործընկերության զարգացման շուրջ", - նշել է ռուսաստանցի քաղաքագետը։

Մարկեդոնովն ուշադրություն է հրավիրել այն հանգամանքի վրա, որ Ղազախստանն իրեն առաջարկում է, մի կողմից, որպես Ռուսաստանի դաշնակից, եվրասիական ինտեգրացիոն նախագծերի կարևոր մասնակից, բայց , միևնույն ժամանակ՝ որպես ԱՄՆ-ի և Եվրամիության հուսալի գործընկեր, որը միացել է Թրամփի "Խաղաղության խորհուրդ" նախաձեռնությանը: "Կա նաև երրորդ կողմ․ Թյուրքական պետությունների կազմակերպությունը, որը հատկապես հետաքրքիր է ադրբեջանական ուղու վրա հարաբերությունների կառուցման և Թուրքիայի հետ կապերի զարգացման համատեքստում, որի մասնակցությունը կովկասյան գործերին տարեցտարի աճում է", - եզրափակել է փորձագետը: